Inleiding
Gelegen aan de Wethouder van Caldenborghlaan te Scharn ligt een eeuwenoude hoeve, de Grote Kakert. Evenals zovele kleine dorpen rond Maastricht, is Scharn in de wederopbouwperiode opgeslokt door de stedelijke bebouwing. De Grote Kakert vormt, samen met enkele nabijgelegen hoeven, een herinnering aan het landelijke verleden van het gehucht Scharn.
Aanleiding tot het onderzoek naar hoeve de Grote Kakert aan de Wethouder van Caldenborghlaan 35, 35a, is het voornemen van de eigenaar om de boerderij te renoveren en ontwikkelen. Men is van plan om in het boerderijcomplex een zestal appartementen onder te brengen. Het rapport van Res nova diende om inzicht te krijgen in de cultuur- en bouwhistorische waarden van de Grote Kakert en geldt als referentiekader en inspiratiebron voor de op handen zijnde ontwikkeling.
Beschrijving
De hoeve aan de Wethouder van Caldenborghlaan 35, 35a, 'de Grote Kakert', wordt al in de zeventiende eeuw genoemd. Oorspronkelijk was de Grote Kakert een karakteristieke gesloten carréhoeve. Tegenwoordig is er sprake van een U-vormige plattegrond, ontstaan door de afbraak van een groot volume aan de straatzijde.
Het middenterrein wordt gedomineerd door de mestvaalt, waaromheen de verschillende bouwdelen zijn geplaatst. Het woonhuis, dat tijdens de grote verbouwing de uitstraling van een stadswoning kreeg, ligt parallel aan de straat. Hierachter bevinden zich de voormalige stallen.
Res novae
Uit het onderzoek zijn de volgende nieuwe gegevens naar voren gekomen:
- op basis van historisch kaartmateriaal en oude bronnen is het mogelijk gebleken inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de Grote Kakert en de omvang van het grondgebied
- de toponymie van 'Kakert' suggereert een ontginning uit de Hoge Middeleeuwen (1000-1300).
- de gevels in Maaslandse renaissance (buitengevel van de westelijke vleugel) dateren uit de vroege zeventiende eeuw. De grote schuur is het oudst (lees: het eerst versteend)
- tot 1900 was de Grote Kakert een carréhoeve, met een aanzienlijke noordelijke vleugel, bestaande uit een schuur en poortvolume. In 1899-1900 vond er een grote bouwcampagne plaats, waarbij vrijwel alle vleugels ingrijpend werden verbouwd en de noordelijke vleugel werd afgebroken. De huidige uitstraling is in grote mate bepaald door deze werkzaamheden
- de Grote Kakert was tussen 1897 en 1978 in het bezit van de Maastrichtse brouwersfamilie Bosch (stoombrouwerij N.A. Bosch, de Keyzer). Vanaf de jaren dertig was er sprake van één groot perceel waarop ook de Wittevrouwehof (Wethouder van Caldenborghlaan 45, 47) stond.
Uitstraling
Opvallend is dat veel hoeven in Zuid Limburg (zeker in de nabijheid van steden) een duidelijk stadse uitstraling hebben. Het woondeel van deze boerderijen is op een bepaald moment voorzien van een groot aantal vensterassen en natuurstenen deur- en vensteromlijstingen. Deze stedelijke allure is een uiting van status die de rijke boeren aan de buitenwereld wilden laten zien. De nabijheid van de stad Maastricht heeft waarschijnlijk in hoge mate bijgedragen aan deze verstedelijking van het dorpsgezicht.
Hoewel de oorspronkelijke inrichting van de volumes is verdwenen en er een aantal bouwdelen is afgebroken en toegevoegd, is de algehele opzet van het complex nog goed herkenbaar en representatief voor de typologie van de grote Zuid Limburgse carréhoeve.
Roland Bruynesteyn
