Wat vooraf ging
In 2006 heeft Res nova in opdracht van de gemeente Thorn, met als kartrekker voormalig burgemeester Lutters, de notitie ‘Alles stroomt’ gerealiseerd. Aanleiding voor dit onderzoek was de vraag hoe cultuurhistorie ingezet kan worden bij het vormgeven van de nieuwe identiteit van Maasgouw, de gemeente waarin Maasbracht, Heel en Thorn per 1 januari 2007 zijn opgegaan.
Inventarisatie
De fusiegemeente Maasgouw heeft een rijk historisch verleden. Het telt naast een drietal rijksbeschermde stadsgezichten, een groot aantal gaaf behouden historisch waardevolle objecten en structuren. Voor de gemeente Maasgouw heeft Res nova, als vervolg op bovenstaand verkennend onderzoek, een cultuurhistorische basisinventarisatie uitgevoerd. Dit onderzoek omvat een inventarisatie en waardering van niet alleen alle panden, maar ook historisch groen, bouwland met historische verkaveling, karakteristieke (religieuze) elementen en historische infrastructuur. Op basis van deze inventarisatie is een gedetailleerde waardenkaart opgesteld.
De cultuurhistorische basisinventarisatie kan worden ingezet voor het door Res nova ontwikkelde planologisch erfgoedregime (PER©). Met dit regime kan maatwerk worden ontwikkeld voor de gemeente Maasgouw. De inventarisatie en waardenkaart maken deel uit van de onderbouwing die opgesteld dient te worden om cultureel erfgoed via het bestemmingsplan te beschermen.De waardenkaart wordt in het kader van de praktische beheerskant van het regime vertaald in een beheer- en sturingskaart waarvan vervolgens de hoofdlijnen als erfgoedcontour in de bestemmingsplankaart zijn vastgelegd. De beheer- en sturingskaart zelf heeft een formele status doordat zij deel uitmaakt van de beschrijving in hoofdlijnen, waardoor zij als toetsmiddel ingezet kan worden.
Ter illustratie
De gemeente Maasgouw omvat een negental kernen: Thorn, Wessem, Maasbracht, Brachterbeek, Stevensweert, Ohé en Laak, Heel, Panheel, Pol en Beegden. Hieronder wordt in het kort een karakteristiek geschetst van een tweetal van deze kernen, Thorn en Ohé en Laak. Thorn is een voorbeeld van een grotere kern met een sterk stedelijk karakter, Ohé en Laak is een voorbeeld van een agrarische gemeente met een kenmerkende lintstructuur.
Thorn
Thorn is gelegen aan de Belgische grens, nabij het dorp Kessenich. De kern bestaat uit twee delen, van elkaar gescheiden door de verbindingsweg tussen Ittervoort en Wessem. Het zuidelijke deel wordt gevormd door de historische kern, een beschermd stadsgezicht. Het noordelijk deel beslaat de genoemde historische verbindingen en de twintigste eeuwse woonwijken.
Recente luchtfoto van Thorn
De karakteristiek van het beschermde stadsgezicht is, zowel wat betreft het stratenpatroon en verkaveling |(strokenverkaveling achter de bebouwing) als de hoofdvormen en gevelafwerking (wit gesausd) van de bebouwing, vrijwel identiek aan de situatie in het begin van de negentiende eeuw. De bebouwing bestaat veelal uit zeventiende en achttiende eeuwse stadspanden en boerderijen, al dan niet met een stedelijke allure. Deze architectuur vormt een levendige herinnering aan het rijke verleden van Thorn ten tijde van de wereldlijke stift. Het noordelijk deel van Thorn is veelal ontstaan na de Tweede Wereldoorlog (met uitzondering van enige kleine negentiende en vroeg-twintigste eeuwse boerderijen langs de historische wegen Akker, Eind, Meers en Wilhelminalaan). Een aantal historische paden en wegen heeft als uitgangspunt gediend voor de aanleg van het wegennet alhier. De hoge kwaliteit van het huidige beschermde stadsgezicht heeft een positieve invloed uitgeoefend op de twintigste eeuwse uitbreidingen. Gedreven door de hoogwaardige esthetica van het straatbeeld is hier met enige regelmaat getracht om deze kwaliteit te evenaren. Ook vandaag de dag vinden inbreidingen in het straatbeeld plaats met een toewijding om bij te dragen aan de karakteristiek van Thorn.
Het landschap rondom Thorn wordt gebruikt als weidegrond en akkerland en vormt een groene schil om de bebouwing. De Baarstraat vormt een duidelijke scheiding tussen de lager gelegen weidegronden en de hoger gelegen akkers. Zowel in de kern als rondom Thorn ligt een groot aantal karakteristieke elementen, waaronder oude hekpijlers, ommuringen, herdenkingsmonumenten, ringmuren, immuniteitspoorten en een opvallende hoeveelheid kapellen en wegkruisen.
Ohé en Laak
Ohé en Laak bestaat uit een tweetal dorpslinten die vandaag de dag nog bepalend zijn voor de structuur van het dorp. Het landelijke karakter van deze eeuwenoude agrarische gemeenschap is vrijwel onaangetast. Ook is er een groot aantal relicten dat herinnert aan het oude grondgebruik: restanten van hagen, boomgaarden en een groot aantal notenbomen (het dorp stond bekend om zijn bomen). Water speelt een belangrijke rol in Ohé en Laak. Het dorp ligt in een meander van de Maas. De Oude Maas, een oude loop van de rivier scheidt het dorp van het oostelijk gelegen Echt. De bebouwing wordt van de gevaren van het water gescheiden door een oude dijk (vroeg middeleeuws), zonder welke bewoning van het gebied niet mogelijk was.
Er is een groot aantal gave boerderijen bewaard gebleven uit zowel de zeventiende, achttiende, negentiende en twintigste eeuw.
Recente luchtfoto van Ohé en Laak
De cultuurhistorische basisinventarisatie is uitgevoerd door drs Don Rackham, drs Jennemie Stoelhorst en drs Kris Förster.
